Όλοι γνωρίζουμε ότι η Φυσική δεν
είναι εύκολο μάθημα. Συμφωνούμε ακόμα ότι η διδασκαλία του τύπου «δίνω διάλεξη,
λύνω δύο παραδείγματα στον πίνακα, βάζω ασκήσεις για το σπίτι και εξετάζω»,
οδηγεί συχνά σε απογοητευμένους μαθητές χωρίς κανένα ενδιαφέρον για το μάθημα,
με αποτέλεσμα τις μειωμένες επιδόσεις τους.
Το σημαντικότερο όμως είναι, ότι με
αυτόν τον τρόπο διδασκαλίας όλοι οι μαθητές –ακόμα και οι «καλοί»-δεν αποκτούν ουσιαστική
γνώση για το αντικείμενο του μαθήματος, που είναι βέβαια το φυσικό περιβάλλον
και οι νόμοι που διέπουν τη λειτουργία του. Η σύνδεση αυτών που ακούνε στην
Τάξη με την πραγματικότητα δεν υπάρχει, οπότε είναι αδύνατο να κατανοήσουν απλά
φυσικά φαινόμενα ή τα ερμηνεύουν με τελείως εμπειρική έως και εξωπραγματική θεώρηση.
Αυτός ακριβώς είναι ο ρόλος του πειράματος, ως του ισχυρότερου εργαλείου για να
πετύχουμε τη σύνδεση αυτή. Μέσω του πειράματος ο μαθητής παρατηρεί, ακούει,
αναρωτιέται, ερευνά, διατυπώνει μια υπόθεση, καταλήγει σε ένα συμπέρασμα και ελέγχει
την ισχύ του. Με αυτή τη διαδικασία οικοδομεί –ανακαλύπτει- τη γνώση, μαθαίνει
την επιστημονική μεθοδολογία και αναπτύσσεται κοινωνικά μέσα από την συνεργασία
με τους συμμαθητές του.
Θα αναρωτηθεί κάποιος βέβαια,
αφού έχουμε το Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, γιατί να χρησιμοποιήσουμε τις ΤΠΕ
στη διδασκαλία μας; Δεν απορρίπτουμε σε καμιά περίπτωση τη χρήση του
Εργαστηρίου. Όμως συνάδελφοι, η χρήση λογισμικών στη διδασκαλία, μας προσφέρει μια
σειρά από πλεονεκτήματα που το Εργαστήριο δεν μπορεί. Θα αναφερθώ κυρίως στα
λογισμικά μοντελοποίησης και προσομοίωσης που έχουν μεγάλο εύρος εφαρμογής στο μάθημά
μας, χωρίς βεβαίως να υποτιμάται η αξία και άλλων ειδών, όπως παρουσίασης,
εξάσκησης κ.α.
Τα λογισμικά προσομοίωσης επιτρέπουν τη δημιουργία προσομοιώσεων
φυσικών φαινομένων όπου ο μαθητής μπορεί να μελετήσει τη συμπεριφορά του
συστήματος ρυθμίζοντας ένα πλήθος μεταβλητών, να δημιουργήσει νέα «σενάρια», να
εξάγει συμπεράσματα από τις γραφικές παραστάσεις και τέλος να «ανακαλύψει» το
νόμο που διέπει το φαινόμενο. Τέτοια λογισμικά είναι το Interactive Physics, όπου ο χρήστης
δημιουργεί την προσομοίωση, αλλά και έτοιμες προσομοιώσεις όπως το ΣΕΠ και οι
προσομοιώσεις του Phet Colorado και του συναδέλφου Ηλία Σιτσιανλή. (συνδέσμους για τις προσομοιώσεις θα βρείτε στη σελίδα Χρήσιμοι σύνδεσμοι). Τα λογισμικά
μοντελοποίησης δίνουν τη δυνατότητα μοντελοποίησης ενός φαινομένου μέσω
αλγεβρικών εξισώσεων, δημιουργώντας γραφικές παραστάσεις και προσομοίωση του
υπό μελέτη φαινομένου. Ο μαθητής εδώ έχει τη δυνατότητα να επαληθεύσει τους «τύπους»
που έμαθε στη θεωρία μέσω της οπτικοποίησης. Τέτοιο λογισμικό είναι το Modellus. Τέλος, δεν πρέπει
να παραλείψουμε τα «υβριδικά» συστήματα συγχρονικής λήψης και απεικόνισης (το
γνωστό μας MultiLog) που
συνδυάζουν χρήση αισθητήρων για λήψη μετρήσεων και υπολογιστή για την
επεξεργασία τους. Ας δούμε λοιπόν κάποια πλεονεκτήματα της χρήσης των εργαλείων
αυτών. Θα βρείτε απλές εφαρμογές των λογισμικών αυτών στη σελίδα Υλικό Διδασκαλίας για Φυσικές Επιστήμες.
Ο χρόνος ετοιμασίας και διεξαγωγής
ενός πειράματος συντομεύεται αρκετά. Σκεφθείτε ότι η προετοιμασία ενός "κανονικού" πειράματος απαιτεί
τη φυσική σας παρουσία στο Εργαστήριο όπου
το «στήσιμο» και οι ρυθμίσεις των οργάνων (ιδιαίτερα στα μετωπικά πειράματα που
γίνεται τόσες φορές όσες και οι ομάδες μαθητών που συμμετέχουν) είναι ιδιαίτερα
χρονοβόρα διαδικασία. Την εφαρμογή λογισμικού όμως θα τη δημιουργήσετε στην άνεση του σπιτιού σας, μπροστά στον
υπολογιστή σας, μία και μοναδική φορά και θα την «πολλαπλασιάσετε» ταχύτατα (λέγε με “copy-paste”!), όσες φορές θέλετε. Κατά τη διεξαγωγή του πειράματος
πάλι, αν κάτι «πάει στραβά», δεν έχουμε παρά να πατήσουμε το reset, για να ξεκινήσει από την αρχή! Βεβαίως
στην περίπτωση που οι ίδιοι δημιουργείτε μια εφαρμογή χρειάζεται κόπο, χρόνο,
εμπειρία και προσοχή. Αν η εφαρμογή είναι έτοιμη τα πράγματα σαφώς απλοποιούνται.
Ένα δεύτερο πλεονέκτημα σχετίζεται
με τη μεγάλη ποικιλία των εργαλείων αλλά και των ρυθμίσεων που προσφέρουν τα
προγράμματα προσομοίωσης σε σχέση με τα περιορισμένα μέσα του Εργαστηρίου. Για παράδειγμα
ένα πείραμα κρούσης στο Εργαστήριο γίνεται με τα κλασσικά αμαξίδια που
γνωρίζετε. Στον υπολογιστή μπορεί να γίνει με σφαίρες, ράβδους, με σώματα μεγάλης
μάζας (όπως π.χ. των αυτοκινήτων) κ.α.
Το τρίτο πλεονέκτημα σχετίζεται
με τη δυνατότητα εκτέλεσης πειραμάτων που είναι πολύ δύσκολο ή ακόμα και
αδύνατο να εκτελεστούν στο πραγματικό εργαστήριο. Για παράδειγμα η μελέτη της κίνησης
ενός δορυφόρου, ή η προσομοίωση της κίνησης των ηλεκτρονίων γύρω από τον πυρήνα,
ακόμα και η μελέτη ενός πολύπλοκου φαινομένου όπως η εξαναγκασμένη ταλάντωση.
Πλεονέκτημα τέταρτο. Σε φαινόμενα
που εξελίσσονται πολύ γρήγορα ή πολύ αργά υπάρχει η δυνατότητα μεταβολής της κλίμακας,
όπως επίσης και στις διαστάσεις πολύ
μεγάλων ή πολύ μικρών αντικειμένων.
Στα συστήματα συγχρονικής λήψης
και απεικόνισης έχουμε το πλεονέκτημα αφ’ ενός της παρατήρησης της «πραγματικής»!
-και όχι της εικονικής -πραγματικότητας. Αφ’ ετέρου οι μετρήσεις είναι
ακριβέστατες, ψηφιοποιούνται άμεσα οπότε ο μαθητής μπορεί να τις επεξεργαστεί
σε ένα λογισμικό φύλλο και να βγάλει συμπεράσματα. Επίσης πάνε εύκολα παντού,
αφού είναι φορητά.
Υπάρχουν βέβαια και τα μειονεκτήματα.
Η εικονική πραγματικότητα δεν μπορεί ποτέ να υποκαταστήσει την ίδια τη φύση.
Στη διεξαγωγή ενός πραγματικού πειράματος υπεισέρχονται αστάθμητοι παράγοντες
που ένα λογισμικό δε μπορεί να προβλέψει πάντα. Οι μαθητές αποξενώνονται από το
αντικείμενο της επιστήμης μας, την ίδια τη Φύση, όντας μπροστά σε μια οθόνη. Επίσης,
πολύ συχνά εμείς οι δάσκαλοι δημιουργώντας μια δική μας εφαρμογή, συναντάμε
μεγάλη δυσκολία και απαιτείται ιδιαίτερη εμπειρία.
Άφησα για το τέλος το
σημαντικότερο -για μένα τουλάχιστον- πλεονέκτημα. Την ευχαρίστηση και την
ικανοποίηση των μαθητών μας. Μη ξεχνάτε συνάδελφοι, ότι τα παιδιά αυτά
γεννήθηκαν τον 21ο αιώνα. Είναι «ψηφιακοί αυτόχθονες» σε αντίθεση με
μας τους «μετανάστες». Από μωρά παίζουν με κινητά, tablet, υπολογιστές. Δε θα φοβηθούν
καθόλου τη πρόκληση του ψηφιακού πειράματος. Θα αισθανθούν χαρούμενα, θα συνεργαστούν
μεταξύ τους, θα ανακαλύψουν τη γνώση.
Μη φοβηθείτε όμως και εσείς συνάδελφοι.
Η εισαγωγή των ΤΠΕ στη διδασκαλία της Φυσικής μόνο οφέλη σας δίνει, αρκεί να
έχουμε κατά νου κάποιες βασικές αρχές:
- Για να μπορέσουν οι μαθητές να αποκομίσουν γνώση, είναι απαραίτητη η συμμετοχή τους (και όχι η απλή επίδειξη από μέρους μας).
- Θα πρέπει να πετύχουμε την κατάλληλη ισορροπία μεταξύ πραγματικού και εικονικού εργαστηρίου, ώστε οι μαθητές να μη χάσουν την επαφή τους με τη πραγματικότητα.
- Να προσέξουμε τα εικονικά πειράματα να μην είναι ιδιαίτερα πολύπλοκα και δύσχρηστα για τους μαθητές μας, οπότε θα προκαλέσουν σύγχυση.
- Να υπάρχει πάντοτε σχετικό φύλλο εργασίας, ώστε οι μαθητές να αποτυπώσουν τα συμπεράσματά τους εργαζόμενοι ομαδικά.
- Μη ξεχνάτε δεν είστε οι πρωταγωνιστές, ο ρόλος σας είναι συμβουλευτικός και καθοδηγητικός.

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου